Uw vraag :
  • U hebt een al wat oudere elektronische flipperkast.
  • Het is een kast van het fabrikaat Bally.
  • Zo eentje met elektronische telwerken in de kop.
  • Na een tijdje kost het steeds meer moeite om hem aan te zetten, u zet hem aan en weer uit en pas na een paar keer proberen gaan de telwerken eindelijk branden.
  • Op een kwade dag lukt het helemaal niet meer om het ding aan de praat te krijgen.
  • Bijna alle lampjes in de kast doen het echter wel, er knippert echter niets en de telwerken blijven donker.
  • U denkt "er zal wel een relais-je kapot zijn", u maakt de kast open en kunt geen relais-je vinden.
  • U schrikt zich wezenloos als u naar de enorm ingewikkelde zooi in de kopkast kijkt want het is één grote dradenbende die van de ene grote printplaat naar de andere loopt en al die printen zitten vol met volslagen onduidelijke zwarte blokjes.
Het is een ander merk kast.
Betreft het een flipperkast van het merk Williams dan hebt u te maken met ongeveer hetzelfde verhaal en kan het meestal ook worden gerepareerd. Het ziet er allemaal wat anders uit maar verder zijn er geen onoverkomelijke problemen.

Is het echter een kast van het merk Gottlieb en gebouwd tussen 1976 en 1980 (System 1) hang dan de kopruit maar aan de muur als aandenken en gooi de rest van het ding in de stortkoker.
Gottliebkasten van latere datum zijn vaak wel herstelbaar (System 80)


Het Probleem :
De flipperkasten van Bally die in de periode 1976 tot +-1985 werden gebouwd zijn voorzien van een microprocessor die de hele kast bestuurt.
De microprocessor heeft een Nikkel Cadmium accu die de instellingen in het Ram geheugen van dit type kast moet beveiligen.
Nikkel Cadmium accu's ( NiCD ) zijn op zich niet zo bezwaarlijk maar hebben als nadeel dat ze, wanneer ze "op" zijn, gaan lekken.
Dit lekken begint overigens onmerkbaar en onzichtbaar in de vorm van het uitwasemen van damp. Is de NiCD zover heen dat de behuizing het ook fysiek begeeft dan braakt deze tevens een lading sterk corroderende chemicaliën uit. Helaas wordt pas op zo'n moment gemerkt dat er iets met deze accu aan de hand is en wordt deze (te laat) vervangen.

Het doel van dit verhaal :
Voor diegenen die verdraaid goed met een soldeerbout overweg kunnen is dit verhaal geschikt als handleiding om zelf hun print te renoveren.
Dit verhaal bevat alle noodzakelijke aanwijzingen om het tot een goed eind te volbrengen maar zoals gezegd : ALLEEN voor diegenen de echt goed printsoldeerwerk kunnen verrichten want anders is het beter om het uit handen te geven.
Realiseer je daarbij goed dat als jouw soldeerwerk mislukt een ander de print niet meer zal willen repareren.
De meeste bedrijven weigeren verknoeide printen, ook wij vormen daarop geen uitzondering.

Laat uw handige buurjongen die zo "goed" is met het repareren van oude staafmixers er met zijn tengels vanaf blijven alsjeblieft.

Je kunt (durft) het zelf niet ?

Wij renoveren ook mpu borden. Renoveren gebeurt bij ons op basis van alles er af slopen, schoonmaken, schuren en komplete nieuwbouw van de noodzakelijke printsecties.

LET OP !!
We kunnen absoluut geen telefonische (e-mail) opgave doen van de kosten zolang we de print niet zelf in handen hebben.
Bovendien is de "geringe" schade die u denkt te zien waarschijnlijk veel erger omdat u niet weet waar precies op te letten.
De prijs van revisie ligt meestal zo rond de 125 euro


Okay, nog steeds niet geschrokken ?
Dan gaan we maar eens de print onder de loep nemen en stap voor stap deze renovatie aanpakken.
 
Midden onder op de MPU bevindt zich de dader van deze ellende, een Nikkel Cadmium accu. ( NiCD )
Na vaak jarenlang sterk corrosieve dampen te hebben uitgewasemd is de printplaat in meer of mindere mate aangetast.
Zeer vaak wordt pas op dat moment de accu door een nieuwe vervangen maar de ellende is reeds in volle onzaligheid bezig
EN GAAT DOOR.

Je leest het goed, als je de rotte accu verwijderd gaat het wegrotten van de printplaat gewoon door, simpel omdat deze vergeven is van de corroderende chemicaliën die gewoon door blijven vreten aan de printsporen.

Het resetcircuit is meestal als eerste de pisang omdat het zich dicht bij de NiCd bevindt.
Het gevolg hiervan is een mpu die niet meer start, het ledje blijft continue branden.

De print hiernaast laat mooi zien hoe smakelijk het er uit kan zien na een poosje lekker doorrotten.
( deze print komt overigens uit een Xenon en bleek het nog te doen ondanks deze corrosie tot mijn ontzettende verbazing )

Eventjes eerst wat rechtzetten nou

Steeds weer lees ik en hoor ik mensen over zuurschade praten, FOUT, de prut die uit een defecte NiCD accu stroomt en dampt is geen zuur maar een BASE.
Voor de niet chemici, een BASE is als het ware de tegenhanger van een Zuur.
Niet dat basen nou zulk lekker spul zijn, integendeel, basen zijn net zo agressief, etsend, corroderend en bijtend als zuren.
Kortom smerige zooi dat de print volledig kan wegvreten.


Om het nog erger te maken zijn er dan van die "vakmensen" die het wel effetjes zullen repareren, je kent ze wel die "mannetjes" die alles kunnen, het schilderen van je huis tot en met het repareren van je nieuwe dvd speler.

Dat doen ze uiteraard ook met het meest verfijnde gereedschap zoals het soldeerboutje van 250Watt waarmee ze ook je dakgoot repareren.

De gevolgen liegen er niet om, printsporen worden losgetrokken door het subtiele soldeerwerk en nieuwe ic's en accu's worden gewoon middenin de chemisch nog naborrelde smurry teruggezet, uiteraard omringd door vele stukken draad om de vernielde printsporen weer aan mekaar te breien.
IC voeten worden meestal niet eens gebruikt, ze solderen de IC's gewoon weer net zo hard terug in de toch al zwaar geteisterde print zodat bij een volgend defect de boel definitief aan gort gaat.
Gebruiken ze dan toch een IC voetje dan uiteraard de goedkoopste rotzooi die er te koop is zodat van enige betrouwbaarheid geen enkele sprake meer is.

Geniet u al ?

Okay, genoeg gemekkerd nu, de bedoeling van deze pagina is om een aangetaste print op de goede manier weer te herstellen en wel zodanig dat ie betrouwbaar is en weer jarenlang meekan, bovendien gaat de NiCD voorgoed het museum in want daar is vandaag de dag wel iets beters voor te krijgen.
Het begin :
Knip de rotte NiCD van de print af.
Vervolgens gaan we eerst en vooral zorgen dat de chemische reactie van de nog steeds actieve base wordt gestopt. Dat doen we door de HELE PRINT, met ALLES EROP EN ERAAN een half uur in een teil met een oplossing van 50% azijn en 50% water te leggen.

YEP, je leest het helemaal goed, met alle IC's er nog op.

DOEL: Het neutraliseren van de Base door middel van een zwak zuur.

 
Daarna spoelen we de print grondig af met Spiritus (shaggie eventjes uitdoen) GRONDIG afspoelen, spiritus is niet duur dus gebruik er een hele fles voor.

Hiermee spoel je het water/azijn mengel weg en de spiritus verdamp razendsnel zodat je snel weer een droge print hebt.

 
Heb je een print zoals hiernaast staat afgebeeld dan wordt het een extra langdurige klus.
De bruine IC voeten moeten namelijk allemaal worden verwijderd, dit type voet is zo ontzettend slecht dat van enige betrouwbare werking geen sprake kan zijn, dat betekent dus dat je maar liefst 318 gaatjes in de print moet schoonzuigen met een tinzuiger .........
Drie van de 24 pens voeten vervallen definitief dus toch nog 72 minder dan je dacht, het reset circuit komt er echter wel weer bij met nog een 50tal gaatjes...

Nog zin nu ?

Eerst gaan we de bruine IC voeten van de print af slopen.
Deze voeten zijn zo geweldig slecht dat de pennen bij erg weinig kracht al afbreken, een geluk bij een ongeluk dus.

Neem een kniptang en knip voorzichtig de rand van de voet in zonder hierbij de print te raken.

NIET met een schroevendraaier de voet proberen omhoog te wrikken want hierbij zal de print beschadigen.

Werk met de tang de voet zachtjes omhoog en je hoort de pennen één voor één allemaal afknappen.
Ga rustig verder met wegbreken van de voet, stukje bij beetje inknippen en optrekken.

Je ziet dat er niets met de onderliggende printsporen gebeurd.

Ga rustig verder totdat de hele voet uiteindelijk van de print is gebroken.
Waarschijnlijk kom je onder de voeten ook nog corrosie tegen, ook dit wordt straks netjes opgeruimd.
Vervolgens pak je je desoldeerbout of je tinzuiger en ga je alle komponenten van het resetcircuit verwijderen.
Bij ernstig aangetastte verbindingen wil het tin vaak niet meer smelten, het is in een grijze stoffige prut veranderd (lood en tin oxide). In zo'n geval probeer je die verbinding eerst opnieuw te solderen met nieuw soldeertin waarna het vaak alsnog lukt om deze los te solderen.
Zuig de gaatjes goed schoon met de tinzuiger.
Lukt het ondanks alle pogingen niet om het tin te smelten dan niet te lang blijven doorproberen want je vernielt alleen maar de print op den duur. Knip het onderdeel in kwestie van de print af en laat de draad voorlopig eventjes zitten, later komen we hierop terug.
IC voeten (anders dan de bruine) knip je in stukken en trek dan voorzichtig het plastic van de pennen af, hierna kun je de pennen één voor één lossolderen.
IC's die zonder voet in de print zitten knip je gewoon kapot waarna je ook hier weer de pennen ieder apart lossoldeert.

LET OP !!
Verniel niet het MC3459 IC bovenaan de print. Dit is het verticaal staande IC'tje (U15) links naast de bovenste grote 24pens voet (U1)
Dit IC is niet of zeer moeilijk te krijgen en dient indien nodig in zijn geheel uit de print te worden gesoldeerd, een lastige klus maar zeer goed mogelijk voor wie solderen kan.

 
Verwijder alle onderdelen uit de aangetaste delen van de print (denk er aan dat de prut zich ook onder IC's kan bevinden (bijna altijd de 5101 ram en soms de 4029 boven het resetcircuit)

Vervolgens moeten de dikke tinklodders die soms aan de randen zitten worden verwijderd, zelf doe ik dit met een oude 200Watt soldeerbout, deze heeft een zodanig groot vermogen dat ik SNEL de dikke klodders er af kan "schrapen"

Nu gaan we de resterende draadresten die we niet losgesoldeerd kregen voorzichtig met de printboor wegboren.
Een boortje van 1mm is in de meeste gevallen prima geschikt hiervoor. Probeer zoveel mogelijk midden in het oude gat te boren al zal dat niet meevallen.
 
Tenslotte is eindelijk alles wat in de buurt van de gecorrodeerde plek(ken) zat verwijderd en heb je alle gaatjes netjes met de tinzuiger opengemaakt.
Dan is het tijd om de print goed schoon te schuren, dit kan handmatig maar ook met de printboormachine.

Begin met waterproof schuurpapier nummer 180 totdat het koper zichtbaar begint te worden en schuur dan door met nummer 400 totdat je mooi blank koper hebt.
Overdrijf het niet, vooral bij de IC voeten rustig aan doen want te ver doorschuren vernielt uiteraard de printsporen.

Rustig maar resoluut schuren totdat je schoon koper ziet.
Je schuurt door naar buiten totdat je op plaatsen komt waar zelfs het tin (waarmee het koper is bedenkt) absoluut niet meer is aangetast.
Donkere plekken in de groene lak altijd openschuren, hieronder zit gegarandeerd corrosie.

Is op sommige plaatsen een printspoor volledig weggevreten dan toch doorschuren, we zullen dit laten met een stukje draad moeten repareren. Vooral direct boven de plek waar de NiCd zat vindt je dit soms.
Niet schuren op zo'n plek is zinloos, het printspoor is en blijft toch weg en de corrosie moet echt tot op het blanke koper worden weggeschuurd.

Het uiteindelijke resultaat zal een prachtige schone print zijn.

Mijn persoonlijke motto : "wat er niet goed uitziet zal zeker niet goed werken", DIT moet straks dus perfect werken dacht ik zo..............

 
Tijd nu om er weer een werkende MPU van te maken, het leuke werk dus.

We beginnen met de IC voeten.
Gebruik
uitsluitend goede voeten met gedraaide pennen, deze zijn welliswaar een heel stuk duurder maar zijn veel betrouwbaarder dan de lowcost voetjes en bovendien bieden ze de mogelijkheid om de pennen aan de bovenkant van de print ook vast te solderen wat soms helaas nodig is.
Het gebruik van losse pennenrijen is ook goed, dit is hetzelfde materiaal als de voeten en op iedere lengte af te knippen.

 
Vervolgens plaatsen we alle weerstanden en condensatoren terug op de print, omdat alle tekst van de bovenkant van de print nu weg is zul je het handboek hierbij nodig hebben. Gelukkig is het handboek zeer duidelijk op dit punt.
Uitgezonder C80 die in de onderdelenlijst ontbreekt maar gelukkig kan ik je verklappen dan het een 0.01Mfd condensator moet zijn.
 
De tantaal condensatoren (2 stuks) hebben een plus en min kant, deze mag je niet verkeerd om monteren, soms staat er een plusteken op één kant, soms wordt de plus aangeduidt met een stipje.  
Nu ga je de transistoren Q2, Q3 en Q5 op de print solderen, laat transistor Q5 zo hoog mogelijk op zijn poten staan zodat deze zich zover mogelijk van de grote weerstand R11 bevindt.
De dioden ook op zijn plaats solderen, denk ook hier aan de polariteit, alsmede de Zenerdiode van 8,2 volt (VR1)
 
Ook het Ledje (het groene lampje) is richtinggevoelig, het korte pootje is de Kathode en komt naar rechts te zitten (naar transistor Q3 toe)
Een veel gehoorde vraag is of het een speciaal flipperkast ledje is............
Nope, gebruik wat je leuk vindt in jouw eigen favoriete kleur, iedere normale led is goed (dus geen powerled's enzo)
 
Plaats nu de microprocessor in zijn voet, dit is de bovenste 40pens voet ( U9) op de print.
Hieronder komen de 6821 2 PIO's. (U10 en U11)
 
Dan de Eproms of roms, gebruik je originele roms dan heb je er vaak drie, namelijk U1, U2 en U6.
De bovenste 24pens voet is U1 en je telt vervolgens naar beneden af tot en met U6. De voeten U3 t/m U5 zijn meestal niet aanwezig en blijven in ieder geval leeg.
Gebruik je 2 eproms dan komen deze in U2 en U6.
 
Als laatste plaats je de RAM IC's terug, in de onderste iets kleinere 22pens voet komt de 5101 C-Mos ram te zitten en in de 24pens voet daarboven de 6810 Static ram.  
   
Indien er connectoren of dipswitches zijn verwijderd kun je deze nu ook terugplaatsen.  
JUMPERS :
Als de print die je aan het schoonmaken bent een MPU -17 is dan kun je er nu meteen een -35 MPU van maken.
Dit is dringend nodig want de originele roms zijn gegarandeerd onbetrouwbaar geworden, het gebruik van een eprom is in zo'n geval noodzakelijk.
Eproms met de gewenste software kun je eenvoudig bij www.Flipperwinkel.nl bestellen.
 
Het omjumperen wordt beschreven in een apart hoofdstuk.
Klik hier of op de link hiernaast.
Op deze pagina staat tevens beschreven hoe je een -133 mpu kunt ombouwen naar een -35 mpu.
 

De eerste keer starten

Controleer voor je de MPU in de kast terugplaatst of je geen IC's verkeerd om in hun voet hebt gestoken, dit zal ze ten alle tijde volledig vernielen.
ALLE IC's moeten met de nok (uitsparing) naar links zitten.
 
Plaats de MPU in de kast maar sluit nog niet de stekkers aan.
Eerst gaan we meten of de voedingsspanningen in orde zijn.
Verwijder alle stekkers van de voedingsprint behalve J4 (rechtboven)
 
Plaats de zwarte (ground) draad van je universeelmeter op meetpunt XX van de voedingsprint en de rode (plus) draad op TP1
Je dient hier nu 5 volt te meten (+- 0.1). Bezit je een oscilloscoop kijk dan tevens of deze 5 volt netjes rimpelvrij is.
Meet vervolgens of je aan TP2 ongeveer 13 volt hebt.
Tenslotte meet je of je ongeveer 190 volt krijgt op TP
XX.
 
Doorstaat de meting deze proef dan sluit je nu ALLEEN connector J1 aan (linksonder) op de MPU.
Ook de losgemaakte stekkers van de voedingsprint laat je voorlopig rustig loshangen.
 
Schakel de kast in en kijk nauwkeurig naar de LED op de MPU.
Je hoort eerst een vaag flikkertje te krijgen.
Daarna een knipper, even pauze en dan nog 6 knippers.
Hierna blijft de led vaagjes branden (heel vaag)
Is dit allemaal zo gebeurd dan.......gefeleciteerd....... De mpu werkt goed.
 
Sluit alle connectoren weer aan en flipperen maar.  
Werkt er iets niet naar behoren dan zul je de uitgebreide reparatiehandleiding zult moeten raadplegen.
Hierin staat nauwkeurig beschreven hoe je alle mogelijke en onmogelijke fouten kunt oplossen.